Szalowa - Ogląda nas cały świat!
pl en

Historia Szalowej

Historia Szalowej

Z pożółkłych, a nierzadko zniszczonych dokumentów, katalogów i rękopisów dowiedzieć się można, że Szalowa jako osada została lokowana prawdopodobnie w XIII w. na prawie niemieckim. Jako parafia zanotowana jest w watykańskich wykazach świętopietrza już w 1357 roku. W polskich dokumentach spotkać można Szalową w Długoszowej „Liber beneficjorum” pod nazwą Schalayewa.

Miejscowość ta była jedną z nielicznych wsi posiadających prawo organizowania jarmarków, co w znacznym stopniu przyczyniło się do jej rozwoju. W XV i XVI w. należała do Szalowskich herbu Strzemię, ale w 1581 r. jako współwłaściciel wymieniony był również Mikołaj Jordan. Szalowscy byli arianami i przy swym dworze w Szalowej prawdopodobnie zbudowali zbór. W XVII w. Szalowscy jako innowiercy musieli opuścić swe posiadłości, a wieś przeszła w posiadanie rodziny Jordanów, a później Gładyszów.

W XVIII w Szalowa stała się środowiskiem kulturalnym znanym na całą okolicę. Założono tu bibliotekę parafialną. Z inicjatywy właściciela wsi Krzysztofa Jordana i miejscowego proboszcza księdza Wojciecha Stefanowskiego wybudowano na miejscu starego kościoła, nowy, drewniany kościół w stylu barokowym. Przy kościele istniała od 1595 roku szkoła.

Od 1878 r. istniała we wsi orkiestra dęta kultywująca tradycje muzykowania kapeli powstałej w połowie XVIII wieku, a od 1948 – Amatorski Zespół Teatralny.

Obecnie Szalowa jest ładną, gospodarną, tętniącą życiem wsią, w której zachowało się sporo pięknych wiekowych zabytków.

Z powstaniem, nazwą miejscowości i jej historią wiąże się kilka legend. Jedna z nich mówi, że pierwotna nazwa miejscowości brzmiała Krasna Łyska, a pochodziła od otaczających łysych wzgórz. W pracy zbiorowej pt. „Nad rzeką Ropą”, Wanda Kłapkowska przytacza legendę o diabłach i wyczynianych przez nie złośliwościach w okolicach Bieśnika, Biesnej i Szalowej.

Elementem wyróżniającym szalowiaków były stroje regionalne. Męski strój składa się z białej lnianej koszuli z kołnierzem zawiązanym kolorowa wstążeczką, lnianych spodni, skórzanego pasa, błękitnej kamizelki z dwoma rzędami błyszczących guzików, lnianej płóciennicy, słomianego kapelusza i żółtych butów z cholewami. W zimie do podróży i na uroczystości mężczyźni ubierali zamiast płóciennicy wełniany płaszcz zwany cuwą, czapkę wełnianą krymkę zwaną magierką. Kobiecy strój składał się z białej lnianej koszuli z haftowanym kołnierzem i rękawami, białej spódnicy haftowanej dołem oraz gorsetu i zapaski w kolorze amarantowym. Najstarszym odzieniem na ramiona kobiet było odzionko, czyli prostokątna chusta z cienkiego białego płótna, niejednokrotnie na końcach haftowana, potem rozpowszechniły się chustki tybetówki i budrysówki.