zabytki w Szalowej
zabytki w Szalowej
Do najciekawszych zabytków w Szalowej zaliczamy kościół parafialny pw. Michała Archanioła. Należy on do charakterystycznych barokowych budowli drewnianych z XVIII wieku. Jest on mistrzowską imitacją murowanej świątyni. Budowla, mimo że zrealizowana w drewnie, stara się w samej już architekturze uzyskać malarskość i płynność linii, niepokój łamiących się płaszczyzn, wielość perspektyw. Wnętrze zostało wypełnione wyposażeniem i malowidłami, które wraz z architekturą stawiają ten kościół w rzędzie najcenniejszych zabytków swej epoki i to nie tylko w skali Polski. Kościół wyróżnia się malowniczą i harmonijnie powiązaną z otoczeniem bryłą. Prezentuje koncepcję trójnawowej bazyliki z fasadą wieżową, integralnie związaną z korpusem.
Obecny kościół jest kolejną szalowską świątynią. Poprzedni, drewniany, zbudowany został w XVI w. Posiadał dzwonnicę z dwoma dzwonami. Murowany ołtarz główny z tej świątyni konsekrowany był w 1596 r. W kościele znajdowały się dwa ołtarze boczne. Wyposażenie należało do bardzo skromnych. W jego skład wchodził obraz św. Jana Kantego z 1640 r., do dzisiaj otaczany żywym kultem. W latach 1575-1595 kościół opanowany był przez protestantów. Od 1575 do 1605 na terenie parafii nie było duszpasterza katolickiego. Pod koniec XVI w. świątynia został sprofanowana, ponieważ pochowano w niej arianina Serafina Szalowskiego.
W 1736 lub 1739 w miejscu starego modrzewiowego kościoła, staraniem właściciela wsi Krzysztofa Jordana i ówczesnego proboszcza ks. Wojciecha Stefanowskiego zbudowano nowy kościół drewniany, w stylu barokowym. Teren wokół kościoła otoczony jest murowanym, otynkowanym ogrodzeniem z XIXw. W obrębie tego ogrodzenia od strony południowej znajduje się murowana dzwonnica z tego samego okresu, w kształcie arkad na zawieszanie dzwonów. Przy ogrodzeniu rosną stare drzewa. W sąsiedztwie świątyni od strony północnej usytuowana jest murowana kaplica z 1739 r.
Kościół został wzniesiony z drewna jodłowego w konstrukcji zrębowej. Belki zrębu o przekrojach prostokątnych związane są na jaskółczy ogon: częściowo oszalowano je deskami, częściowo pokryto gontami. Jest to obszerna, trzynawowa świątynia, typu bazylikowatego z trójbocznie zamkniętym prezbiterium i dwoma wieżami w fasadzie, zwieńczonymi baniastymi hełmami. Trójkątny szczyt w środkowej części fasady zdobi rzeźba przedstawiająca św. Michała Archanioła w walce z szatanem.
Wyposażenie wnętrza kościoła jest bogate, jednolite (barokowo-rokokowe), pochodzi głównie z XVIII w. Składają się na nie polichromia, wystrój rzeźbiarski i sprzęty. Polichromia jest rokokowa, iluzjonistyczna, figuralna, wielobarwna – dominuje kolor biały, zieleń i złocenia. W 2000 r. ta niezwykła świątynia została wytypowana do wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO.
Innym ciekawym zabytkiem Szalowej jest klasycystyczny drewniany dwór szlachecki, z pierwszej połowy XIX wieku, z czterokolumnowym portykiem.
Dwór położony na niewielkim wzniesieniu, sąsiaduje z dwoma stawami. Parterowy, zbudowany na planie prostokąta, z wydatnym ryzalitem od ogrodu, pokryty jest czterospadowym dachem. We wnętrzu zachowały się nieliczne pamiątki należące do ostatnich właścicieli – Rylskich.
W obejściu zabytkowej budowli znajduje się drewniana oficyna dworska, spichlerz, stodoła oraz murowana obora. Całość otaczają resztki parku wraz z nielicznymi fragmentami kamiennego ogrodzenia.
